خط ویژه:

آزمایشگاه پاتوبیولوژی و ژنتیک پزشکی مانا
هفته ملی سلامت زنان
۲۷ مهر ۱۴۰۵

هفته ملی سلامت زنان

هفته ملی سلامت زنان

سلامت زنان تنها به فقدان بیماری محدود نمی‌شود؛ بلکه شامل رفاه جسمی، روانی و اجتماعی در تمام مراحل زندگی است. زنان به دلیل ویژگی‌های فیزیولوژیک و نقش‌های چندگانه خانوادگی و اجتماعی، الگوهای متفاوتی از خطرات سلامت را تجربه می‌کنند. شواهد علمی نشان می‌دهد که بسیاری از بیماری‌های شایع در زنان با تشخیص زودهنگام و اصلاح سبک زندگی، قابل پیشگیری یا کنترل هستند. این مطلب بر اساس داده‌های پژوهش‌های معتبر ملی و بین‌المللی، مهم‌ترین ابعاد سلامت زنان را به‌صورت نظام‌مند بررسی می‌کند.

 

سلامت قلبی‌عروقی

بار بیماری و عوامل خطر

بیماری عروق کرونر یکی از علل اصلی مرگ‌ومیر در زنان است. بر اساس مطالعه کوهورت در  تهران که روی ۴٬۴۷۸ زن انجام شد، شیوع کلی این بیماری در زنان تهران ۴٫۴۸ درصد گزارش شده است. افزایش سن، فشار خون بالا ، اختلال چربی خون و دیابت از عوامل تعیین‌کننده اصلی این بیماری در زنان بودند.

مطالعه مرکز تحقیقات قلب و عروق دانشگاه علوم پزشکی تهران نشان می‌دهد که زنان ایرانی بار سنگین‌تری از عوامل خطر را در مقایسه با مردان تحمل می‌کنند:

 

علائم هشداردهنده خاص در زنان

علائم سکته قلبی در زنان می‌تواند متفاوت از مردان باشد و شامل خستگی غیرمعمول، تنگی نفس، تهوع، و درد در فک یا گردن می‌شود. این تفاوت‌ها می‌توانند منجر به کم‌توجهی به علائم و تأخیر در تشخیص شوند.

 

 

سرطان‌های شایع در زنان

سازمان جهانی بهداشت غربالگری جمعیتی را برای سه سرطان اصلی — پستان، دهانه رحم و روده بزرگ — توصیه کرده است. غربالگری سرطان دهانه رحم برای زنان ۳۰ تا ۴۹ سال و سرطان پستان برای زنان ۵۰ تا ۶۹ سال در سطح جهانی پیشنهاد می‌شود.

 

سرطان پستان

سرطان پستان شایع‌ترین سرطان در میان زنان ایرانی است. آمارها نشان می‌دهد بروز این بیماری در ایران ۴۸ مورد در هر ۱۰۰ هزار نفر جمعیت است که به معنای تشخیص سالانه بیش از ۱۹ هزار مورد جدید است. طبق داده‌های GLOBOCAN، سرطان پستان حدود ۲۵ درصد از کل موارد سرطان زنان در ایران را تشکیل می‌دهد.

نکته حائز اهمیت آن است که سن ابتلا به سرطان پستان در زنان ایرانی حدود ۱۰ سال کمتر از میانگین جهانی است و بیشترین فراوانی در بازه سنی ۴۰ تا ۵۴ سالگی دیده می‌شود. حدود ۵ درصد مبتلایان زیر ۳۰ سال و بین ۲۵ تا ۳۰ درصد بیماران زیر ۴۰ سال سن دارند.

 

 

روش

سن شروع

تناوب

خودآزمایی ماهانه

۲۰ سالگی

ماهیانه (هفته اول پس از قاعدگی)

معاینه بالینی

۲۵ سالگی

سالیانه

سونوگرافی

۳۵ سالگی

سالیانه

ماموگرافی

۴۰ سالگی

سالیانه یا هر ۲ سال یکبار

پروتکل غربالگری در ایران:

 

 

 

 

 

 

 

تشخیص زودهنگام از طریق ماموگرافی می‌تواند میزان مرگ‌ومیر ناشی از این بیماری را تا ۳۰ درصد کاهش دهد.  افراد با سابقه خانوادگی باید غربالگری را ۱۰ سال زودتر از سن ابتلای بستگان درجه یک خود آغاز کنند.

 

 سرطان دهانه رحم

بر اساس مطالعه‌ای که در سال ۲۰۲۶ منتشر شد، وضعیت ایران در زمینه پیشگیری از سرطان دهانه رحم نگران‌کننده است:

شیوع HPV در ایران بین ۴٫۲ تا ۴۰٫۴ درصد بسته به استان متفاوت گزارش شده و شیوع کلی آن ۳۸٫۶۸ درصد برآورد می‌شود که سالانه به حدود ۴۴٬۶۰۰ مورد سرطان مرتبط با HPV منجر می‌شود.

دستورالعمل غربالگری ایران:  آزمایش پاپ‌اسمیر از ۳۰ سالگی با فواصل ۵ ساله برای زنان ۳۰ تا ۵۹ سال توصیه می‌شود. دو سرطان پستان و دهانه رحم با تشخیص زودهنگام قابل درمان هستند.

 

سرطان روده بزرگ

مطالعات نشان می‌دهد زنان مشارکت بالاتری در انجام تست بررسی خون مخفی در مدفوع نسبت به مردان دارند (۴۶٫۱ درصد در مقابل ۲۷٫۸ درصد).

 

علائم هشداردهنده سرطان‌های زنان

بسیاری از سرطان‌های زنان در مراحل اولیه علائم مبهم دارند. شناخت این علائم می‌تواند جان شما را نجات دهد:

 

تغذیه و ریزمغذی‌های ضروری

کم‌خونی فقر آهن

کم‌خونی فقر آهن یکی از شایع‌ترین مشکلات تغذیه‌ای در زنان ایرانی است. مطالعه‌ای روی زنان شاغل در یک مرکز درمانی تهران نشان داد ۶۰٫۷ درصد از ۶۵۱ شرکت‌کننده دچار کم‌خونی یا کمبود آهن بودند که ۴۷٫۳ درصد آنان کم‌خونی فقر آهن داشتند.  در سطح ملی، شیوع کم‌خونی در زنان ۱۵ تا ۴۹ ساله ایران حدود ۲۴ درصد گزارش شده است.

توصیه‌های کشوری: قرص آهن برای مادران باردار طبق دستورالعمل کشوری تجویز می‌شود. آموزش مصرف صحیح (بعد از غذا و قبل از خواب) و پرهیز از مصرف همزمان با چای، قهوه، شیر و داروهای ضد اسید معده ضروری است.

 

کلسیم و ویتامین D

کمبود ویتامین D در ایران بسیار شایع است. بر اساس گزارش‌های مرکز تحقیقات غدد دانشگاه علوم پزشکی تهران، حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد و در برخی مناطق تا ۸۰ درصد کمبود ویتامین D وجود دارد و این کمبود در خانم‌های باردار حتی به ۹۰ درصد می‌رسد.

 

نیازهای تغذیه‌ای زنان:

مصرف لبنیات در ایران کمتر از نصف میانگین جهانی است که نگرانی جدی برای سلامت استخوان ایجاد می‌کند.

 

سلامت استخوان و پیشگیری از پوکی استخوان

پوکی استخوان به «بیماری خاموش» معروف است زیرا تا زمان بروز شکستگی بدون علامت باقی می‌ماند. سازمان جهانی بهداشت برآورد می‌کند که یک‌ سوم زنان بالای ۵۰ سال در طول عمر خود دچار شکستگی ناشی از پوکی استخوان خواهند شد.

آمار ایران:

 

راهکارهای پیشگیری: فعالیت بدنی منظم (حداقل ۳۰ دقیقه پیاده‌روی تند، پنج روز در هفته)، دریافت کافی کلسیم و ویتامین D، پرهیز از سیگار، و انجام تست تراکم استخوان از ۵۰ سالگی به‌ ویژه در زنان یائسه توصیه می‌شود.

 

سلامت روان

افسردگی و اضطراب شایع‌ترین اختلالات روان در میان زنان ایرانی هستند. مطالعه‌ای مقطعی که در استان لرستان روی ۳۷۶ زن در سنین باروری انجام شد، شیوع علائم افسردگی را ۴۷٫۶ درصد، اضطراب را ۵۲٫۴ درصد و استرس را ۳۸٫۳ درصد گزارش کرد.

در مطالعات انجام شده نسان داده شده است که شاخص ثروت بالاتر و تنوع غذایی بیشتر با کاهش شانس افسردگی مرتبط بودند. همچنین اضافه‌وزن با افزایش شانس استرس ارتباط داشت. در مطالعه ملی کیفیت زندگی مرتبط با سلامت، ۵۲٫۹ درصد از زنان مشکلات مرتبط با اضطراب و افسردگی را گزارش کردند که در مردان این نرخ ۴۵٫۴ درصد است.

راهکارهای حفظ سلامت روان: فعالیت بدنی منظم، تکنیک‌های مدیریت استرس، خواب کافی شبانه، حفظ ارتباطات اجتماعی، و مراجعه به متخصص در صورت تداوم علائم بیش از دو هفته.

 

سلامت باروری و مراقبت‌های پیش از بارداری

مراقبت‌های پیش از بارداری به‌عنوان مراقبتی پیشگیرانه برای کاهش عوارض احتمالی بارداری و زایمان طراحی شده و با هدف حفظ باروری و ارتقای سلامت مادر و جنین ارائه می‌شود. دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی توصیه کرده است که تمام زنان در سنین باروری یک سال قبل از تصمیم به بارداری برای دریافت مراقبت‌های لازم به واحدهای بهداشتی مراجعه کنند.

در نخستین مراجعه، ضمن انجام مراقبت‌های اولیه و ویزیت ماما و پزشک، آزمایش‌های مورد نیاز درخواست شده و در صورت وجود بیماری زمینه‌ای به متخصص ارجاع داده می‌شود. مادران در طول دوران بارداری حداقل هشت بار توسط ماما ویزیت می‌شوند.

 

نکات کلیدی پیش از بارداری: